“Lưu giữ và bảo quản ký ức 50 năm sau chiến tranh Đông Dương” là dự án hợp tác của 4 bảo tàng: Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Hoa Kỳ, Bảo tàng Hà Nội, Bảo tàng Nhiếp ảnh Lai Xá và Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên. Ý tưởng dự án lấy cảm hứng từ một trưng bày do Bảo tàng Nhiếp ảnh Lai Xá và Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên thực hiện năm 2019. Trưng bày “Ký ức về liệt sĩ làng Lai” tại thôn Lai Xá kể về những liệt sĩ của làng, những thanh niên trai tráng tuổi đôi mươi trẻ trung, sôi nổi, nhiệt huyết và cả những người lính tham gia cả 2 cuộc chiến, đã ra trận và không bao giờ trở về.
Năm 2025, dự án được Quỹ Luce Foundation, Mỹ tài trợ để mở rộng các hoạt động sau:
- Tiến hành nghiên cứu điền dã tại các gia đình liệt sĩ nhằm tìm hiểu sâu hơn các câu chuyện về liệt sĩ làng Lai như một cách lưu giữ ký ức, di sản cho thế hệ mai sau.
- Nghiên cứu và đánh giá tình trạng bảo quản các hiện vật, di vật ảnh, tư liệu về liệt sĩ tại các gia đình thân nhân liệt sĩ. Tiến hành số hoá các tư hiệu ảnh, tài liệu và hỗ trợ, hướng dẫn các gia đình cách thức bảo quản lâu dài các tư liệu tại gia đình. Toàn bộ hồ sơ tư liệu này sẽ được lập bản sao số và lưu trữ tại Bảo tàng Hà Nội như những di sản của Hà Nội.
- Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực bảo quản các bộ sưu tập ảnh cho các bảo tàng, trung tâm lưu trữ do chuyên gia bảo quản từ Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Hoa Kỳ trực tiếp giảng dạy.
- Xây dựng trang web nhằm chia sẻ những bài học kinh nghiệm trong việc bảo quản tư liệu ảnh, tài liệu tại cộng đồng. Với kiến thức chuyên môn về bảo quản, chuyên gia bảo quản từ Bảo tàng Hà Nội sẽ chia sẻ các bước bảo quản cơ bản tại nhà, tư vấn các bước bảo quản chuyên sâu nếu cần cho các tài liệu ảnh của các gia đình trong cộng đồng.
Hoạt động dự án bắt đầu được thực hiện từ ngày 12/9/2025 và đến 6/10/2025 những câu chuyện ký ức về 44 liệt sĩ tại làng Lai Xá đã được ghi lại, các tư liệu ảnh, tài liệu của 39 gia đình liệt sĩ đã được số hoá.
Trang web disankyuc.com.vn ra đời tiếp nối sau các hoạt động dự án nhằm thông tin một cách đầy đủ về công tác hỗ trợ bảo quản ảnh, tài liệu đối với các gia đình thân nhân liệt sĩ tại làng Lai Xá của cán bộ bảo quản của Bảo tàng Hà Nội, đồng thời chia sẻ những kinh nghiệm thực hành bảo quản trong dân gian hiệu quả, không tốn kém chi phí. Qua trang web, nhóm dự án cũng muốn lan toả những câu chuyện gìn giữ ký ức thông qua những bức ảnh, một vật nhỏ bé nhưng có giá trị kết nối quá khứ với tương lai. Hy vọng không chỉ Bảo tàng Hà Nội mà các bảo tàng địa phương, bảo tàng quốc gia nhìn rõ hơn sứ mệnh của mình, về mối liên hệ sống còn giữa công tác bảo tồn tại bảo tàng và sự tồn vong của di sản ngay tại cộng đồng. Mong rằng nhiều gia đình thân nhân liệt sĩ trên cả nước tiếp cận được với trang web và tìm được những cách thức bảo quản tư liệu ảnh cho gia đình mình một cách phù hợp nhất.
